Kurumsal AI Sempozyumu BAU’da: Yapay Zekâda Etik, Güvenlik ve Entegrasyon

Üniversiteye hazırlanan bir öğrenci için doğru cevaba ulaşmak kadar, o cevabın neden doğru olduğunu açıklayabilmek de önemlidir. Yapay zekâ araçlarıyla çalışırken bu ayrım daha görünür hâle gelir. Hazır bir açıklamayı okumak, konuyu anlayıp kendi cümleleriyle anlatabilmekle aynı şey değildir. Yapay zekâ okuryazarlığı, öğrencinin kullandığı aracı değerlendirmesini ve kendi düşünme sürecindeki sorumluluğunu korumasını gerektirir.

Bahçeşehir Kolejinin tanıttığı pedagojik model, yapay zekâ kullanımını öğrencilerin gelişim dönemlerine göre ele alıyor. Modelde okul öncesi ve ilkokul öğrencilerinin okul ortamında üretken yapay zekâyı doğrudan kullanmasına yer verilmiyor. Ortaokulda öğretmen rehberliğinde eleştirel ve etik kullanım becerilerinin geliştirilmesi, lisede ise yapay zekânın araştırma ve problem çözme süreçlerini destekleyen bir araç olarak değerlendirilmesi amaçlanıyor. Ölçme ve değerlendirmede öğrencinin ortaya koyduğu ürünle birlikte düşünme ve gerekçelendirme sürecine odaklanılması planlanıyor.

Yapay zekâ okuryazarlığı neyi kapsamalı?

Yapay zekâ okuryazarlığını yalnızca araca komut yazma becerisi olarak görmek dar bir yaklaşım olur. Öğrencinin asıl ihtiyacı, aldığı yanıtı nasıl inceleyeceğini ve öğrenme amacıyla nasıl ilişkilendireceğini bilmektir.

Bu inceleme birkaç soruyla başlayabilir: Yanıt soruyu karşılıyor mu? Kullanılan kavramlar açıklanmış mı? Sonucu destekleyen gerekçeler var mı? Kontrol edilmesi gereken bilgiler hangileri? Öğrencinin bu sorulara cevap araması, metni dikkatle okumasını ve kendi değerlendirmesini oluşturmasını sağlar.

Bir açıklamayı kendi sözleriyle yeniden anlatmak da yararlı bir kontrol yöntemi olabilir. Öğrenci, okuduğu yanıtı açıklarken zorlandığı noktaları fark edebilir. Böylece sonraki çalışma adımını, anlaşılmayan kavramlara veya eksik bağlantılara göre belirleyebilir.

Üniversiteye hazırlıkta düşünme sürecini korumak

Üniversiteye hazırlık, yalnızca soru sayısını artırmak üzerinden planlanmamalıdır. Yanlış yapılan bir sorunun neden yanlış yapıldığını anlamak, çalışma sürecini daha bilinçli hâle getirebilir. Bilgi eksikliği, soruyu yanlış yorumlama ve işlem hatası farklı çalışma ihtiyaçları doğurur.

Örneğin öğrenci, önce soruyu kendi başına çözmeyi deneyebilir. Ardından çözüm yolunu açıklayıp zorlandığı adımı belirleyebilir. Öğretmenin yönlendirmesi ve kullanılan araçlar, bu somut ihtiyaç üzerinden değerlendirilebilir. Bu örnek, önerilen bir çalışma düzenidir; kurumun duyurduğu belirli bir uygulama değildir.

Eleştirel düşünme, öğrencinin kendi cevabını da incelemesini gerektirir. “Bu sonuca nasıl ulaştım?” ve “Başka bir açıklama mümkün mü?” soruları, öğrenmenin yalnızca sonuç üzerinden değerlendirilmesini önler.

Öğretmen ve aile rehberliği

Çalışma düzeninde kullanılan araçların amacı açık olmalıdır. Öğrencinin hangi durumda yardım aldığı, hangi kısmı kendi başına yaptığı ve öğrendiklerini nasıl gösterdiği üzerine konuşmak, beklentileri anlaşılır hâle getirir.

Aileler açısından günlük çalışma hakkında sorulacak sorular da bu yaklaşımı destekleyebilir. Yalnızca kaç soru çözüldüğünü sormak yerine hangi konunun anlaşıldığına, nerede güçlük yaşandığına ve ertesi gün neye odaklanılacağına dikkat edilebilir.

Öğretmenle kurulacak iletişim ise öğrencinin ihtiyacını doğru tanımlamaya yardımcı olabilir. Bir aracın kullanımı hakkında karar verirken dersin amacı, ödevin koşulları ve öğrencinin mevcut bilgi düzeyi birlikte ele alınmalıdır.

Bahçeşehir Kolejinin modeli, üniversiteye hazırlıkta düşünme becerilerinin korunmasını gündeme taşıyor. Öğrenciler için uygulanabilir başlangıç, her çalışma sonunda öğrendikleri konuyu kendi cümleleriyle açıklamak olabilir. Açıklanamayan noktalar, bir sonraki öğrenme hedefini gösterir. Yapay zekâ okuryazarlığı da bu süreçte bilinçli soru sorma, yanıtı değerlendirme ve öğrenmenin sorumluluğunu üstlenme üzerinden anlam kazanır.